ระบบประสาท (Nervous system) เป็นหนึ่งในระบบที่มีความสำคัญอย่างยิ่งของร่างกาย มีหน้าที่หลักในการควบคุมการทำงานของอวัยวะ และระบบต่างๆ ให้อยู่ในภาวะสมดุลและสามารถทำงานได้ตามปกติ อย่างไรก็ตาม ระบบประสาทอาจได้รับผลกระทบจากหลายปัจจัย ทั้งอายุที่เพิ่มขึ้น ไลฟ์สไตล์ที่ไม่เหมาะสม การบาดเจ็บของเส้นประสาทจากอุบัติเหตุหรือโรคทางระบบประสาทบางชนิด ซึ่งอาจส่งผลให้การทำงานของร่างกายบกพร่องและคุณภาพชีวิตลดลง ในปัจจุบันจึงได้มีการพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์เพื่อช่วยฟื้นฟูและซ่อมแซมระบบประสาทให้กลับมาทำงานได้ดีขึ้น ด้วยการใช้ Neurogenic MSC เซลล์ต้นกำเนิดชนิดมีเซนไคม์ที่จำเพาะต่อเซลล์ประสาท ช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการฟื้นตัวของระบบประสาท ช่วยลดความรุนแรงของโรค และชะลอความเสื่อมของระบบประสาทในระยะยาว
Table of Contents
Neurogenic MSC คืออะไร
Neurogenic MSC คือ Mesenchymal Stem Cell (MSC) หรือมีเซนไคม์มอลสเต็มเซลล์ที่ถูกกระตุ้นหรือชักนำให้มีความสามารถในการพัฒนาไปเป็นเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาท เช่น เซลล์ประสาท (Neuron) ซึ่งเป็นเซลล์หลักของระบบประสาท ทำหน้าที่รับและส่งสัญญาณประสาทผ่านเครือข่ายเส้นประสาทไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย มีบทบาทสำคัญต่อการควบคุมการเคลื่อนไหว การรับรู้ ความคิด การวิเคราะห์ อารมณ์ รวมถึงการทำงานของอวัยวะต่างๆ
จากข้อมูลงานวิจัยพบว่า Mesenchymal Stem Cells (MSCs) ที่ได้จาก Wharton’s jelly ของมนุษย์ มีศักยภาพในการพัฒนาไปเป็นเซลล์ประสาทได้ (neurogenic potential) โดยเมื่อมีการชักนำในระบบเพาะเลี้ยงแบบ 2 มิติ (2D culture) จะได้กลุ่มเซลล์ที่มีความเสถียรและสม่ำเสมอ ถือเป็นเครื่องมือที่มีศักยภาพเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู (regenerative medicine) อย่างไรก็ตาม ยังคงต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในประเด็นที่เกี่ยวข้อง เช่น คุณสมบัติทางไฟฟ้าสรีรวิทยาของเซลล์ที่ได้ ความสามารถของเซลล์ในการพัฒนาไปเป็นเซลล์ระยะสุดท้าย เพื่อยืนยันประสิทธิภาพและความปลอดภัยในการนำไปใช้ทางคลินิก (Kruminis-Kaszkiel et al., 2020)
คุณสมบัติของ Neurogenic MSC ช่วยสนับสนุนการฟื้นฟูเส้นประสาทได้อย่างไร
Neurogenic MSC มีคุณสมบัติหลายประการที่อาจช่วยสนับสนุนกระบวนการฟื้นฟูของระบบประสาท ดังนี้
- ช่วยลดการอักเสบและการตายของเซลล์ประสาท ด้วยการหลั่งสารชีวภาพบางชนิดที่ช่วยยับยั้งการอักเสบ จึงมีส่วนช่วยในการลดความเสียหายของเซลล์ประสาทและเนื้อเยื่อที่อยู่รอบข้าง ช่วยรักษาสมดุลและความสมบูรณ์ของระบบประสาท
- ช่วยสนับสนุนการซ่อมแซมและการงอกใหม่ของเซลล์ประสาท ด้วยการสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการซ่อมแซมและการงอกใหม่ของเส้นประสาทที่ได้รับความเสียหาย ช่วยซ่อมแซมปลอกไมอีลินซึ่งมีความสำคัญต่อการนำกระแสประสาทและการทำงานของระบบประสาทโดยรวม
- ช่วยส่งเสริมการสร้างหลอดเลือดใหม่ เพิ่มการไหลเวียนของเลือดและออกซิเจนไปยังเนื้อเยื่อระบบประสาท
- สนับสนุนการสื่อสารระหว่างเซลล์ ด้วยการปล่อยสารสื่อกลาง เช่น Exosome และ Growth factors ซึ่งช่วยส่งสัญญาณให้เซลล์ในบริเวณใกล้เคียงทำงานร่วมกัน
- ช่วยฟื้นฟูอาการที่เกิดจากโรคความเสื่อมของประสาท ลดความรุนแรงของโรค และช่วยฟื้นฟูอาการบาดเจ็บที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาท
Neurogenic MSC เหมาะกับใคร
Neurogenic MSC เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการดูแลหรือสนับสนุนการฟื้นฟูระบบประสาทและรักษาเซลล์ประสาทที่เกิดจากความเสื่อม เช่น
- ผู้ที่สูญเสียการฟื้นฟูตนเองของระบบประสาท ระบบประสาททำงานผิดปกติ
- ผู้ป่วยที่มีการเสื่อมของเส้นประสาทจากอายุที่เพิ่มขึ้น
- ผู้ที่มีอาการปวดหัว หรือมีอาการเจ็บปวดจากอุบัติเหตุ
- ผู้ที่มีภาวะซึ่งเกิดจากความเสื่อมของประสาท เช่น พาร์กินสัน ภาวะอัมพฤกษ์ อาการชา และกล้ามเนื้ออ่อนแรง
- ผู้ที่ต้องการลดการอักเสบในสมอง
- กลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง และโรคอัลไซเมอร์
อย่างไรก็ตาม ผู้ที่สนใจ Neurogenic MSC ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์โดยละเอียดเพื่อพิจารณาความเหมาะสมเป็นรายบุคคล
ข้อดีของ Neurogenic MSC
- จากการศึกษาทางคลินิกในปัจจุบัน พบว่า Mesenchymal Stem Cells (MSCs) อาจมีบทบาทในการช่วยฟื้นฟูการทำงานของระบบประสาท โดยช่วยลดการอักเสบ และส่งเสริมกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อในผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ที่มีภาวะหลอดเลือดสมอง (Stroke) การบาดเจ็บไขสันหลัง (Spinal cord injury) และโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (ALS) อย่างไรก็ตาม หลักฐานส่วนใหญ่ยังอยู่ในระยะเริ่มต้น จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมต่อไปในระยะยาว (Hernández et al., 2020)
- สนับสนุนการงอกใหม่ของเส้นประสาท ลดการอักเสบและการตายของเซลล์ รวมถึงช่วยเพิ่มการทำงานของเซลล์ประสาท
- Neurogenic MSC ซึ่งมีแหล่งที่มาจากเนื้อเยื่อสายสะดือ มีความปลอดภัยทั้งต่อตัวผู้บริจาคเพราะไม่รุกล้ำร่างกาย (non-invasive) และยังปลอดภัยต่อตัวผู้รับเซลล์เพราะเป็นเซลล์ที่อยู่ในช่วงต้นของชีวิต จึงมีศักยภาพในการแบ่งตัวและฟื้นฟูเนื้อเยื่อที่ได้รับความเสียหายได้ดี มีความเสี่ยงต่อการกระตุ้นภูมิคุ้มกันต่ำ (low immunogenicity)
- สามารถสร้างเซลล์ใหม่โดยตรงในระบบประสาท (Cell Replacement) ในส่วนที่ทะลุผ่าน Blood Brain Barrier ได้
- สามารถใช้ Neurogenic MSC ร่วมกับการรักษาหลักภายใต้ดุลยพินิจของแพทย์ เพื่อช่วยสนับสนุนการฟื้นฟูของระบบประสาท
- การดูแลระบบประสาทด้วย Neurogenic MSC มีราคาย่อมเยากว่าเมื่อเทียบกับการใช้ Neural Stem Cell ที่ได้มาจากสมองหรือไขสันหลังของผู้บริจาค
ข้อจำกัดของ Neurogenic MSC
- การตอบสนองต่อ Neurogenic MSC และผลลัพธ์ที่ได้อาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคลขึ้นอยู่กับอายุ ระดับความรุนแรงของอาการ รวมถึงสุขภาพพื้นฐานของผู้รับบริการ จึงควรเข้าพบแพทย์เพื่อรับคำแนะนำและประเมินความเหมาะสมก่อนตัดสินใจ
- Neurogenic MSC เป็นกระบวนการที่ต้องมีการควบคุมคุณภาพอย่างเข้มงวดในทุกขั้นตอน จึงควรเข้ารับบริการกับสถานพยาบาล/คลินิก ที่มีมาตรฐาน ดำเนินการโดยแพทย์ที่มีประสบการณ์เฉพาะด้าน
- คุณภาพของเซลล์ที่ใช้แตกต่างกันขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งชนิดแหล่งที่มา กระบวนการเพาะเลี้ยง อาหารเลี้ยงเซลล์ และจำนวนครั้งในการเพาะเลี้ยง (Passage) ควรศึกษารายละเอียดการให้บริการอย่างครบถ้วนเสมอ
- Neurogenic MSC อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงบางอย่าง เช่น อาการปวด บวม ตรงบริเวณที่ได้รับเซลล์ มีไข้ต่ำๆ หรือรู้สึกไม่สบายตัว ซึ่งโดยทั่วไปมักเป็นเพียงอาการชั่วคราวและสามารถหายเป็นปกติได้เอง
- Neurogenic MSC เป็นเพียงทางเลือกหนึ่งในการช่วยฟื้นฟูการทำงานของระบบประสาท และไม่สามารถใช้ทดแทนการรักษาหลักทางการแพทย์ได้ โดยควรพิจารณาใช้ร่วมกับแนวทางการรักษาอื่นๆ เช่น การค้นหาตัวบ่งชี้ทางชีวภาพในระยะแรก (early biomarkers) และการรักษาด้วยการใช้ยา รวมถึงจะต้องมีการปรับแผนการฟื้นฟูให้เหมาะสมกับสภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย (Sancho-Bielsa, 2021)
ควรทำ Neurogenic MSC บ่อยแค่ไหน
ความถี่ในการทำ Neurogenic MSC อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล โดยแพทย์จะพิจารณาจากหลายปัจจัย เช่น อายุ ภาวะสุขภาพโดยรวม ระดับความรุนแรงของอาการทางระบบประสาทที่พบ รวมถึงเป้าหมายของการฟื้นฟูในแต่ละราย โดยทั่วไปมักใช้วิธีให้เซลล์ผ่านทางหลอดเลือด (IV Drip) พร้อมกำหนดปริมาณของเซลล์ที่ใช้ตามน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม หรือตามงบประมาณของผู้รับบริการ
- กลุ่มเด็กทั่วไป เด็กออทิสติก และเด็กที่มีสมาธิสั้น ใช้ Neurogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. ทุก 3-6 หรือให้พร้อม UMSCs 1 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน นัดติดตามอาการทุก 3 เดือน
- ผู้ใหญ่หรือผู้สูงอายุที่ต้องการฟื้นฟูระบบประสาท ใช้ Neurogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน หรือให้ UMSCs 1 ล้านเซลล์/กก.+ Neurogenic MSC 20-50 ล้านเซลล์/กก. (หรือตามงบประมาณ) ทุก 6 เดือน นัดติดตามผลทุก 3 เดือน
- ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมจากอัลไซเมอร์ ใช้ Neurogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน หรือให้พร้อม UMSCs 1 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน นัดติดตามผลทุก 3 เดือน
- ผู้ที่มีภาวะจากโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) หรือโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ ใช้ Neurogenic MSC ประมาณ 0.3-0.5 ล้านเซลล์/กก.+Vasculogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. โดยแพทย์มักแนะนำให้เริ่มการดูแลในช่วง Golden Period หรือภายใน 3 เดือนแรกหลังมีอาการ และสามารถทำซ้ำได้ทุก 3-6 เดือน
แนวทางดังกล่าวต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ และได้รับการประเมินความเหมาะสมตามอาการของผู้ป่วยเป็นรายบุคคล
วิธีดูแลตัวเองหลังได้รับ Neurogenic MSC
การดูแลตัวเองหลังจากได้รับ Neurogenic MSC ถือเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยสนับสนุนผลลัพธ์ของการฟื้นฟู โดยคำแนะนำทั่วไป ได้แก่
- พักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อส่งเสริมการฟื้นฟูของร่างกาย
- หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ใช้ร่างกายหนัก การออกกำลังกายหนัก อย่างน้อยในช่วง 12 ชั่วโมงแรก
- หลีกเลี่ยงการประคบร้อน ซาวน่า หรือทรีตเมนต์ที่ใช้ความร้อนบริเวณที่ได้รับเซลล์
- ระมัดระวังไม่ให้บริเวณที่ได้รับเซลล์เกิดการบาดเจ็บ รอยแผล หรือแรงกระแทก อย่างน้อย 2 สัปดาห์
- งดสูบบุหรี่และงดดื่มแอลกอฮอล์ อย่างน้อย 3-4 สัปดาห์
- ดื่มน้ำให้เพียงพอและรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ให้ครบหมู่
- ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เข้าพบแพทย์ตามนัดหมาย หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์ทันที
สรุป
Neurogenic MSC เป็นหนึ่งในนวัตกรรมของเวชศาสตร์ฟื้นฟู ด้วยการใช้เซลล์ต้นกำเนิด Mesenchymal Stem Cell ที่ได้จากสายสะดือมาผ่านกระบวนการเหนี่ยวนำเพื่อให้เซลล์มีคุณสมบัติทาง Neurogenic ช่วยสนับสนุนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อประสาท ลดความรุนแรงของโรค และชะลอความเสื่อมของระบบประสาท เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการฟื้นฟูระบบประสาทและรักษาเซลล์ประสาทที่เกิดจากความเสื่อม อย่างไรก็ตาม การใช้ Neurogenic MSC ควรอยู่ภายใต้การประเมินและการดูแลของแพทย์ผู้ชำนาญการ เพื่อพิจารณาความเหมาะสมของชนิด ปริมาณ และความถี่ในการให้เซลล์ในแต่ละบุคคล รวมถึงการติดตามผลอย่างต่อเนื่องเพื่อให้การดูแลสุขภาพเป็นไปอย่างปลอดภัยและเหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้รับบริการ
สนใจดูแลสุขภาพ ฟื้นฟูการทำงานของระบบประสาทในร่างกายด้วย Stem Cell MSC, Neurogenic MSC สามารถเข้ารับคำปรึกษากับทีมแพทย์ของ LINNA Clinic เพื่อประเมินความเหมาะสม และวางแผนดูแลสุขภาพเฉพาะรายบุคคล ติดต่อเบอร์ 063-609-8888, WhatsApp +66 919799554 หรือทาง LINE: @linnaclinic ได้เลยค่ะ
References
- Kruminis-Kaszkiel, E., Osowski, A., Bejer-Oleńska, E., Dziekoński, M., & Wojtkiewicz, J. (2020). Differentiation of human mesenchymal stem cells from Wharton’s jelly towards neural stem cells using a feasible and repeatable protocol. Cells, 9(3), 739. https://doi.org/10.3390/cells9030739
- Hernández, R., Jiménez-Luna, C., Perales-Adán, J., Perazzoli, G., Melguizo, C., & Prados, J. (2020). Differentiation of human mesenchymal stem cells towards neuronal lineage: Clinical trials in nervous system disorders. Biomolecules & Therapeutics, 28(1), 34–44. https://doi.org/10.4062/biomolther.2019.065
- Sancho-Bielsa, F. J. (2022). Parkinson’s disease: Present and future of cell therapy. Neurology Perspectives, 2, S58–S68. https://doi.org/10.1016/j.neurop.2021.07.006
